Poradnik
Dlaczego rozstanie tak boli? Co mówią badania
Rozstania bolą częściowo dlatego, że odrzucenie romantyczne angażuje układy mózgu związane z nagrodą, głodem (craving) i cierpieniem, a także dlatego, że związek staje się częścią tego, jak ludzie siebie określają. Badania długoterminowe wykazują, że po rozstaniach przeciętnie następuje niewielki, ale mierzalny wzrost cierpienia i spadek zadowolenia z życia, przy dużych różnicach między ludźmi. Badania śledzące ludzi w czasie wskazują, że objawy ustępują u wielu osób, ale nie u wszystkich, a stałego harmonogramu dochodzenia do siebie nie ma.
Odrzucenie i ból fizyczny
Pomysł, że odrzucenie „boli”, sprawdzano za pomocą obrazowania mózgu. W badaniu z 2011 roku 40 dorosłych, którzy w ciągu poprzednich sześciu miesięcy przeszli niechciane rozstanie, oglądało zdjęcie byłego partnera lub byłej partnerki, myśląc o odrzuceniu, a osobno otrzymywało bolesny bodziec cieplny. Oba doświadczenia aktywowały obszary związane z emocjonalną stroną bólu, a także drugorzędową korę somatosensoryczną i grzbietową tylną część wyspy, czyli obszary związane z jego stroną czuciową (Kross i in., 2011).
Późniejsze prace komplikują ten obraz. Reanaliza z 2014 roku, obejmująca tych uczestników i 20 dodatkowych, wykorzystała metody oparte na wzorcach aktywności i wykazała, że ból fizyczny i odrzucenie społeczne dają odmienne wzorce aktywności, nawet we wspólnych obszarach. Autorzy doszli do wniosku, że odrzucenie nie wykorzystuje po prostu na nowo „kodu bólu” mózgu (Woo i in., 2014). Oba doświadczenia nakładają się pod względem tego, gdzie zachodzą w mózgu, ale nie są identyczne.
Nagroda, głód i tęsknota
Drugi nurt badań dotyczy tego, dlaczego ludzie wciąż myślą o byłym partnerze lub byłej partnerce. W badaniu 15 osób, które średnio 63 dni wcześniej zostały odrzucone i nadal deklarowały intensywne zakochanie, oglądanie zdjęcia ex aktywowało brzuszne pole nakrywki, prążkowie brzuszne i korę oczodołowo-czołową. Te obszary wiążą się z motywacją, nagrodą i głodem (craving), a część z nich pokrywa się z obszarami aktywnymi w głodzie kokainowym (Fisher i in., 2010).
Autorzy sugerowali, że może to pomóc wyjaśnić natrętne myślenie, jakie bywa następstwem odrzucenia. W badaniu stwierdzono też, że im więcej dni minęło od odrzucenia, tym mniejsza była aktywność w obszarze związanym z przywiązaniem, co autorzy zinterpretowali jako możliwy dowód na to, że czas pomaga. Przy 15 uczestnikach wyniki te są wstępne.
Wpływ na tożsamość i obraz siebie
Pary wypracowują wspólnych przyjaciół, rutyny i do pewnego stopnia wspólne tożsamości. W trzech badaniach Slotter, Gardner i Finkel (2010) stwierdzili, że po rozstaniu ludzie zgłaszali zmiany w treści swojego obrazu siebie oraz zmniejszoną klarowność obrazu siebie, czyli mniej pewne poczucie tego, kim są. Zmniejszona klarowność przewidywała cierpienie emocjonalne po rozstaniu niezależnie od pozostałych zmiennych.
To pomaga wyjaśnić, dlaczego rozstanie może być odczuwane jak utrata części siebie, a nie tylko utrata partnera lub partnerki.
Wpływ na zdrowie psychiczne
W badaniu 1295 osób dorosłych w wieku 18–35 lat, niebędących w związku małżeńskim, ankietowanych co cztery miesiące przez 20 miesięcy, porównano samopoczucie każdej osoby przed rozstaniem i po nim. Przeciętnie cierpienie psychiczne rosło, a zadowolenie z życia spadało, każde o wielkości efektu d = 0,24, którą autorzy opisują jako małą, ale niepomijalną. Po około 43% rozstań następował spadek większy niż pół odchylenia standardowego w co najmniej jednej z dwóch miar. Spadki zadowolenia z życia były większe u par, które mieszkały razem lub planowały małżeństwo, i mniejsze u osób, które zaczęły spotykać się z nową osobą (Rhoades i in., 2011).
| Badanie | Próba | Główny wynik |
|---|---|---|
| Rhoades i in., 2011 | 1295 osób dorosłych niebędących w związku małżeńskim, 20 miesięcy | Po rozstaniu cierpienie rosło, a zadowolenie z życia spadało (d = 0,24 w obu przypadkach) |
| Verhallen i in., 2022 | 87 kobiet, 30 tygodni po rozstaniu | Cztery przebiegi: 38 osób odpornych, 22 – szybki powrót do siebie, 19 – powolny, 8 – przewlekłe cierpienie |
| Lewandowski i Bizzoco, 2007 | 155 osób studiujących po niedawnym rozstaniu | Rozwój wiązał się z odejściem ze związku dającego mało poszerzania siebie (self-expansion); pośredniczyły w tym ponowne odkrycie siebie i pozytywne emocje |
Jak dochodzenie do siebie przebiega w czasie
Badania nie potwierdzają jednego harmonogramu dochodzenia do siebie. W badaniu 87 młodych kobiet w Holandii, które przeszły rozstanie w ciągu poprzednich dwóch miesięcy, objawy depresji mierzono co dwa tygodnie przez 30 tygodni. Wyłoniły się cztery wzorce: u 38 kobiet objawy były niskie przez cały czas, 22 szybko doszły do siebie, 19 dochodziło do siebie powoli, a u 8 objawy pozostały wysokie, średnio powyżej progu klinicznego. Grupa z przewlekłymi objawami zgłaszała więcej ponurego rozmyślania (brooding) niż grupa odporna (Verhallen i in., 2022).
Niektórzy zgłaszają też rozwój. Lewandowski i Bizzoco (2007) przebadali ankietą 155 osób studiujących, które niedawno zakończyły związek, i stwierdzili, że rozwój wiązał się z odejściem od związku dającego niewiele poszerzania siebie, poprzez ponowne odkrycie siebie, mniejsze poczucie utraty siebie i więcej pozytywnych emocji. Według własnego podsumowania pierwszego autora około 41% oceniło swoje rozstanie jako ogólnie pozytywne, a 33% jako negatywne. Badanie mierzyło ludzi w jednym momencie i nie mierzyło, jak długo trwa dochodzenie do siebie; liczby, które bywają mu przypisywane, takie jak określona liczba tygodni potrzebna na dojście do siebie, nie występują w jego opublikowanym streszczeniu ani w tym podsumowaniu.
Co zwykle pomaga
Dowody dotyczące konkretnych strategii są ograniczone i niejednoznaczne. Pisanie ekspresyjne, metoda opracowana przez Jamesa Pennebakera, w której ludzie zapisują swoje najgłębsze myśli i uczucia, zwykle po 20 minut przez 4 kolejne dni, ma w metaanalizach (analizach łączących wyniki wielu badań) mały, ale wiarygodny pozytywny efekt i było stosowane po zakończeniu związków niemałżeńskich (jak podsumowują Sbarra i in., 2013).
Nie sprawdza się u każdego na każdym etapie. W badaniu z losowym przydziałem 90 dorosłych po niedawnej separacji osoby, które aktywnie szukały sensu w swoim rozstaniu, radziły sobie gorzej do dziewięciu miesięcy później, gdy przydzielono je do pisania ekspresyjnego, niż gdy przydzielono je do pisania neutralnego. Autorzy sugerują, że dogłębne pisanie o doświadczeniu, które jest jeszcze świeże, może nasilać cierpienie (Sbarra i in., 2013).
Wydaje się też, że znaczenie mają relacje z innymi ludźmi: w 20-miesięcznym badaniu osoby, które zaczęły spotykać się z nową osobą, miały mniejsze spadki zadowolenia z życia, choć jest to powiązanie, a nie dowód przyczynowości (Rhoades i in., 2011). Jeśli obniżony nastrój się utrzymuje lub pogarsza, wskazana jest rozmowa z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego.
Ten artykuł ma charakter ogólnej informacji i nie jest poradą medyczną ani psychologiczną; jeśli myślisz o zrobieniu sobie krzywdy, skontaktuj się z lokalnym telefonem zaufania lub numerem alarmowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ból po rozstaniu to to samo co ból fizyczny?
Nie dokładnie. Badanie fMRI z 2011 roku wykazało, że odrzucenie i ból fizyczny aktywowały nakładające się obszary mózgu, ale reanaliza z 2014 roku na większej próbie wykazała, że oba dają odmienne wzorce aktywności. Nakładają się, ale nie są identyczne.
Ile trwa dochodzenie do siebie po rozstaniu?
Nie ma stałego harmonogramu. W 30-tygodniowym badaniu 87 kobiet u większości objawy były niskie lub ustąpiły w trakcie badania, a u 8 objawy pozostały wysokie. Tempo dochodzenia do siebie bardzo się różniło między osobami.
Dlaczego nie mogę przestać myśleć o ex?
Badania obrazowe mózgu sugerują, że odrzucenie romantyczne angażuje układy związane z nagrodą, motywacją i głodem (craving), co może pomagać wyjaśnić uporczywą tęsknotę. Powtarzalne ponure rozmyślanie (brooding) wiązano z wolniejszym ustępowaniem objawów depresji po rozstaniu.
Czy pisanie o rozstaniu pomaga?
Przeciętnie może pomagać, ale nie każdemu. Pisanie ekspresyjne daje w badaniach małe pozytywne efekty, jednak jedno badanie z losowym przydziałem wykazało, że wiązało się z gorszymi wynikami u dorosłych po separacji, którzy aktywnie szukali sensu w tym, co się stało.
Źródła
- Kross, Berman, Mischel, Smith & Wager (2011). Social rejection shares somatosensory representations with physical pain. PNAS 108(15), 6270-6275. — 40 dorosłych po niechcianym rozstaniu; odrzucenie i ból fizyczny aktywowały nakładające się obszary, w tym czuciowe obszary bólu.
- Woo, Koban, Kross, Lindquist, Banich, Ruzic, Andrews-Hanna & Wager (2014). Separate neural representations for physical pain and social rejection. Nature Communications 5, 5380. — Reanaliza z 60 uczestnikami; wielowymiarowe wzorce aktywności dla bólu i odrzucenia były odmienne.
- Rutgers University. Study finds romantic rejection stimulates areas of the brain involved in motivation, reward and addiction (on Fisher, Brown, Aron, Strong & Mashek, Journal of Neurophysiology, 2010). — 15 niedawno odrzuconych uczestników; aktywne obszary nagrody i głodu; czas od odrzucenia wiązał się z mniejszą aktywnością w obszarze związanym z przywiązaniem.
- ScienceDaily, materials provided by SAGE Publications (2010). On Slotter, Gardner & Finkel, Who am I without you? The influence of romantic breakup on the self-concept. Personality and Social Psychology Bulletin 36(2), 147-160. — Trzy badania; rozstania wiązały się ze zmianą obrazu siebie i zmniejszoną klarownością obrazu siebie, która przewidywała cierpienie.
- Rhoades, Kamp Dush, Atkins, Stanley & Markman (2011). Breaking up is hard to do: the impact of unmarried relationship dissolution on mental health and life satisfaction. Journal of Family Psychology 25(3), 366-374. — 1295 osób dorosłych przez 20 miesięcy; po rozstaniach cierpienie rosło, a zadowolenie z życia spadało (d = 0,24); czynniki modyfikujące spadek zadowolenia z życia.
- Verhallen, Alonso-Martinez, Renken, Marsman & ter Horst (2022). Depressive symptom trajectory following romantic relationship breakup and effects of rumination, neuroticism and cognitive control. Stress and Health 38(4), 653-665. — 87 kobiet przez 30 tygodni; cztery przebiegi dochodzenia do siebie; ponure rozmyślanie (brooding) wyższe w grupie przewlekłego cierpienia.
- Lewandowski (2022). A breakup doesn't have to leave you broken. Psychology Today (first author's summary of Lewandowski & Bizzoco, Journal of Positive Psychology 2(1), 40-54, 2007). — Około 41% oceniło rozstanie jako pozytywne, a 33% jako negatywne; rozwój po odejściu z relacji dających mało poszerzania siebie; nie podano żadnego harmonogramu dochodzenia do siebie.
- Sbarra, Boals, Mason, Larson & Mehl (2013). Expressive writing can impede emotional recovery following marital separation. Clinical Psychological Science 1(2), 120-134. — Omawia paradygmat pisania ekspresyjnego i jego mały pozytywny efekt w metaanalizie; badanie z losowym przydziałem 90 dorosłych po separacji wykazało gorsze wyniki u osób szukających sensu.